Πέμπτη, 26 Ιανουαρίου 2017

Τι είναι τέλος πάντων αυτογνωσία;


Υπάρχουνε αρκετές λέξεις που, τις χρησιμοποιούμε με εντελώς διαφορετική σημασία ο ένας απ’ τον άλλο. Μερικά παραδείγματα τέτοιων λέξεων είναι, το «άγχος», η «αγάπη», η «εμπιστοσύνη» και άλλες.
Ανάμεσά τους, πιστεύω πως είναι και η «αυτογνωσία». Κάθε άνθρωπος, την καταλαβαίνει με το δικό του τρόπο. Αν ρωτήσουμε διάφορους ανθρώπους, «τι είναι αυτογνωσία», θα πάρουμε διαφορετικές απαντήσεις. Ας δούμε μερικές. Αυτογνωσία λοιπόν είναι:
Α. Ν’ αντιλαμβάνεσαι την ύπαρξή σου. Τι θα πει αυτό; Να μη ζεις αυτόματα. Ή τουλάχιστον να ξέρεις γιατί ζεις έτσι.
Β. Να έχεις επίγνωση της συμπεριφορά σου. Ν’ αντιλαμβάνεσαι τι κάνεις και πώς το κάνεις.[1] Να γνωρίζεις τον τρόπο που λειτουργείς. Για παράδειγμα: Καθημερινά παίρνουμε αποφάσεις. Πόσοι από μας γνωρίζουμε με ποια διαδικασία αποφασίζουμε;
Γ. Να μπορείς να εντοπίζεις με ακρίβεια, τα «θέλω» σου είτε υλικά είναι αυτά, είτε συναισθηματικά. Δηλαδή, να καταλαβαίνεις τις βιολογικές και τις συναισθηματικές σου ανάγκες.
Δ. Ν’ αντιλαμβάνεσαι τα συναισθήματά σου, έγκαιρα. Για παράδειγμα, να μην αντιλαμβάνεσαι ότι θύμωσες αφού περάσουν δυο ώρες (ή δυο μέρες...).
Ε. Να έχεις επίγνωση των σωματικών, των πνευματικών και των συναισθηματικών αντοχών σου.
Ζ. Να ξέρεις τις ικανότητές σου και τις αδυναμίες σου στα τρία επίπεδα που μόλις αναφέραμε (σωματικό, πνευματικό, συναισθηματικό) καθώς και σε άλλα δύο:
·      Το οικονομικό (αλλιώς θα είσαι μέσα στα χρέη)[2]
·      Το κοινωνικό.
Είμαι βέβαιος πως η αυτογνωσία έχει κι άλλες διαστάσεις. Αν πάρουμε υπόψη μας τις ψυχολογικές θεωρίες, θα βρούμε πολλές άλλες παραμέτρους αυτογνωσίας. Οι ψυχαναλυτές, για παράδειγμα, θεωρούν βασικό στοιχείο αυτογνωσίας να γνωρίζει κάποιος τις αιτίες της συμπεριφορά του. Από την άλλη, ο Άντλερ θεωρούσε αυτογνωσία να γνωρίζεις το σκοπό της συμπεριφοράς σου. Μάλιστα εδώ, μπορούμε να προσθέσουμε άλλο ένα στοιχείο: Να γνωρίζεις τι σε παρακινεί. Στο σημείο αυτό χρειάζεται να κάνουμε ένα διαχωρισμό: Άλλος ποιος είναι ο σκοπός της συμπεριφοράς σου, κι άλλο, τι σε παρακινεί προς αυτόν το σκοπό.

Σκοπός και κίνητρα.
Δύο φίλοι 16 ετών, αποφασίζουν να μάθουν ηλεκτρική κιθάρα. Έχουν και οι δύο, τον ίδιο σκοπό ή το ίδιο κίνητρο, αν θέλεις. (Εδώ, η λέξεις «σκοπός» και «κίνητρο» έχουν σχεδόν, την ίδια σημασία).
Όμως, αυτό που παρακινεί τον ένα, μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικό, από εκείνο που παρακινεί τον άλλο. Ο πρώτος κάθεται και παίζει ατέλειωτες ώρες γιατί του αρέσει η μουσική. Άρα, αυτό που τον παρακινεί, είναι η μουσική αυτή καθ’ αυτή. Ο δεύτερος, να θέλει μέσα απ’ την κιθάρα, να προσελκύσει το άλλο φύλο. Άρα, αυτόν τον παρακινεί κάτι διαφορετικό.
Κάποτε, δίδασκα στο Πανεπιστήμιο του Ball State ένα μάθημα στους δευτεροετείς, με τίτλο «Διαπροσωπικές Σχέσεις». Έχω ακόμα, το βιβλίο από εκείνο το μάθημα. Το βιβλίο αυτό, μιλάει για τον τροχό της αντίληψης. Φαντάσου την αντίληψη σα μια πίτα κομμένη σε 5 ίσα μέρη. Σύμφωνα με το βιβλίο, αυτογνωσία είναι να γνωρίζεις αυτές τις πέντε πτυχές του εαυτού σου.


 Το Τεστ
Θα μπορούσα ν’ αναφέρω κι άλλες διαστάσεις αυτογνωσίας. Πιστεύω όμως, πως υπάρχει ένα βάσιμο «τεστ» που δείχνει, αν έχουμε αυτογνωσία ή όχι: Είναι, ο βαθμός στον οποίο μπορούμε να προβλέψουμε με ακρίβεια τη συμπεριφορά μας. Όταν λέω «να προβλέψουμε», δεν εννοώ «να προγραμματίσουμε» τη συμπεριφορά μας. Αυτά τα δύο, δεν έχουν καμία απολύτως σχέση μεταξύ τους. Μπορεί να προγραμματίζεις τη συμπεριφορά σου και ταυτόχρονα, να μην έχεις αυτογνωσία! Αλλά, καλύτερα να δώσω ένα παράδειγμα:
Αποφασίζεις αυτή τη χρονιά, ν’ αρχίσεις να πηγαίνεις σ’ ένα γυμναστήριο. Προγραμματίζεις λοιπόν, τρεις φορές την εβδομάδα, 9 με 10 το βράδυ, να γυμνάζεσαι. Έτσι, δίνεις μια τρίμηνη προκαταβολή (για να έχεις και έκπτωση…) και γράφεσαι στο γυμναστήριο.
Έλα όμως, που φτάνεις στο σπίτι σου από τη δουλειά στις 8 και πεινάς σαν το λύκο. Έτσι, τσιμπολογάς κάτι και μετά πηγαίνεις στο γυμναστήριο. Με το που κάνεις τις πρώτες ασκήσεις κοιλιακών, σου ανεβαίνει το φαγητό μέχρι το λαιμό. Πώς να γυμναστείς από κει και πέρα;
Αλλάζεις λοιπόν το πρόγραμμα: Κανονίζεις να πηγαίνεις στο γυμναστήριο κατ’ ευθείαν απ’ τη δουλειά. Τώρα, αντιμετωπίζεις άλλο πρόβλημα: Σου έρχεται να λιγοθυμήσεις απ’ την πείνα! Βρίσκεσαι λοιπόν σ’ ένα «διπλοδέσιμο»: Αν πας στις 9, δεν μπορείς να γυμναστείς γιατί είσαι φαγωμένος. Αν πας στις 8, δεν μπορείς να γυμναστείς γιατί πεινάς! Και να ‘ταν μόνο αυτό; Την τρίμηνη προκαταβολή που έδωσες, πού την πας; Δεν θέλεις να πάνε τα λεφτά χαμένα.
Έτσι, στο διπλοδέσιμό σου, προστίθεται κι ένα «πρέπει». Κι απ’ τη στιγμή που το γυμναστήριο γίνεται «πρέπει», βράσε ρύζι. Το αποτέλεσμα, είναι τις μέρες που έχεις γυμναστήριο, να κουβαλάς απ’ το πρωί ένα βάρος μέσα σου: «Απόψε πρέπει να πάω στο γυμναστήριο». Μέρα με τη μέρα, η σκέψη του γυμναστηρίου γίνεται όλο και πιο δυσάρεστη. Νομίζω, πως αυτό το παράδειγμα, δείχνει ξεκάθαρα ότι το πραγματικό «τεστ» αυτογνωσίας, είναι η ικανότητα να προβλέπουμε με ακρίβεια τη συμπεριφορά μας.
Το πρόγραμμα του γυμναστηρίου κατέρρευσε διότι, δεν ήσουν ικανός να σε προβλέψεις με ακρίβεια. Αν ήθελες να γυμναστείς και είχες αυτογνωσία, θα προγραμμάτιζες τρία βράδια, όταν επιστρέφεις απ’ τη δουλειά, αφού φας, να φοράς μια αθλητική φόρμα, ένα ζευγάρι αθλητικά παπούτσια και να βγεις για ένα περπάτημα μιας ώρας. Οι πιθανότητες να τηρήσεις ένα τέτοιο πρόγραμμα, είναι μεγαλύτερες. Θα μου πεις, «μα γυμναστική είναι αυτή;».
Κατ’ αρχήν, μία ώρα την ημέρα περπάτημα, με σταθερό βήμα, χωρίς τελικό προορισμό οδηγεί σε απώλεια βάρους 11 κιλών μέσα σ’ ένα χρόνο! Όμως, ακόμα κι αν δεν το θεωρείς γυμναστική, απ’ το να κάθεσαι να βλέπεις τηλεόραση, νιώθοντας ταυτόχρονα, ένοχος που δεν πήγες στο γυμναστήριο και ανόητος που έδωσες την τρίμηνη προκαταβολή, το περπάτημα είναι πολύ καλύτερο.
ΤΕΛΟΣ



[1] Αυτό, δεν σημαίνει να είσαι διαρκώς σε μια διαδικασία αυτοπαρατήρησης. Αυτό δεν είναι αυτογνωσία αλλά, διανοητική ταλαιπωρία.
[2] Το βιβλίο μου «Η ψυχολογία μας με το χρήμα», εκδόσεις Καστανιώτη, 1990?, είναι ένα βιβλίο οικονομικής αυτογνωσίας.

5 σχόλια:

Διδώ είπε...

Πραγματικά πολύ ωραία τα λόγια για την αυτογνωσία. Πολλές φορές οι άνθρωποι κινούνται μηχανικά και προτρέχει η ..Πράξη της διάνοιας .Αποτέλεσμα ο λάθος προγραμματισμός .Μερικές φορές ειναι και θέμα χαρακτηρα ή αδυναμίας συγκέντρωσης.

MUSIC είπε...

!!!!!!!!!!!!!!!!

Ανώνυμος είπε...

9 χρόνια στη "δούλεψη" της Google, χρησιμοποιώντας τις υπηρεσίες της και ανεβάζοντας τις μετοχές της, και ακόμα δεν έμαθε να χρησιμοποιεί την πλαϊνή στήλη του blog, ούτε τα βασικά του HTML, κατ'ουσίαν ούτε καν τα tags.

Πάντως, από το πολύ το "κράξιμο" (ακόμα και από τους συναδέλφους του που τον κατηγορούσαν δημοσίως για έλλειψη σοβαρότητας, αλλά και από τους ψυχοθεραπευόμενούς του που τον γνώριζαν χρόνια) ο κοντός το γύρισε στα ακυκλοφόρητα βιπεράκια. Όλο το στοκ στη φόρα. Μέχρι και στα σχολιανά εδέησε να απαντήσει, θαύμα! Κατά βάθος είναι σαν αυτούς στη lifo που απλώς γράφουν, γράφουν, γράφουν... σαν επιληπτικοί, σαν να έχουν φαγούρα. Σαν να ζητάνε απεγνωσμένα αποδοχή, ένα πράμα. Ποιος ξέρει τι άλυτο ψυχολογικό πρόβλημα έχουν. Καλά, ούτε λόγος για τις ηθοποιάτζες β΄ διαλογής με τα συναισθηματικά τους ελλείμματα, αυτοί είναι τρις χειρότεροι.

Η αλήθεια να λέγεται, τα ημι-ηθικοδιδασκαλίστικα κειμενάκια είναι επιπέδου προσκοπισμού. Βιώματα, περιγραφές και προτροπές άλλης εποχής και περιορισμένης κλίμακας γραφείου, γειτονιάς, μοναχικού ανθρώπου, κτλ... προορισμένες για μικρομεσαίους πρωτευουσιάνους που νόμιζαν ότι είχαν λυμένα τα προβλήματά τους βρέξει-χιονίσει και ζητούσαν ραφινάρισμα στις γωνίες, και τώρα πια ανακόλουθες σε μια χαώδη κοινωνική οργάνωση υπερσυστημάτων, τα οποία περιέγραφε τόσο εύγλωττα η καθηγήτρια πανεπιστημίου Τζάνη. Με άλλα λόγια, βοήθεια με ημερομηνία λήξης, στις μέρες της βίαιης πτώσης του βιωτικού επιπέδου, της ανεργίας και της εθνικής κλοπής.

Χρόνια πριν, θυμάμαι, άνοιγα την εφημερίδα το σαββάτο μετά τη δουλειά και έπεφτε από μέσα ένας πάκος από σαβουροχάρτι (αφηγήματα, ένθετα, ενημερωτικά, ιστορικά, καμουφλαρισμένες διαφημίσεις, και της Παναγιάς τα μάτια...) που για να το διαβάσεις χρειαζόσουνα ένα μήνα. Μια από τα ίδια και στο ιντερνέτι τώρα, αλλά χωρίς τη βρόμα του χαρτιού. Ακατάσχετη φλυαρία μιας εποχής που έχει ξεπεραστεί στα δύσκολα χρόνια που ζούμε.

Εν πάση περιπτώση, ποιος ξέρεις, ίσως στα δύσκολα ακόμα και οι κραυγές απελπισίας να βοηθάνε την κατάσταση. Έχω ακούσει γυναικόπαιδα να ουρλιάζουν για να γλιτώσουν. Συνήθως, οι άντρες ρίχνουν μια χριστοπαναγία και, αμα δε γουστάρουν να αρπαχτούν, σκώνονται και φεύγουν.

Εν τέλει, αναρωτιέμαι πόσο λίγος νιώθει ένας άνθρωπος που κοτσάρει ισοβίως δίπλα στο βαφτιστικό του όνομα δυο λατινικές τζίφρες που γκαρίζουν ότι του'δωκαν ένα κολλαρισμένο χαρτί παραπάνω. Άραγε θα μπει και στο μάρμαρο του τάφου για να θαμπωθεί ο Θεός; Δηλαδή οι μανάδες που φέραν στον κόσμο και ανέθρεψαν παιδιά τι θα έπρεπε να κάνουν; Μήπως τάχα να βάζουν ένα Ph. M. για να δείχουν ότι έχουν ντοκτορά στην μητρότητα; Και οι γεωργοί που σας ταΐζουμε όλους; Θεέ μου, τι μικρότητα.

Ανώνυμος είπε...

Ανώνυμε, σου έχω άσχημα νέα. Η γραφή σου ξεχειλίζει μανια να βρίσκεις ελαττώματα στους άλλους. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που έχει παραξει αξιόλογο συγγραφικό έργο. Η έννοια του μπλόγκ ξέρεις τι σημαίνει; Μήπως νομίζεις ότι είναι δοκίμιο ή ebook? Καθένας μπορεί να γράφει ότι θέλει και όσο θέλει, δε θα πάρει την άδεια μικροψυχων ατόμων σαν εσένα. Και για του λόγου το αληθές οσα άρθρα έχει δημοσιεύσει εδώ δεν χαρακτηρίζονται από προχειρότητα. Τώρα αν εσένα τι θέμα τους δε σε ενδιαφέρει μπορείς απλά να προχωρήσεις αντί να βγάζεις μίσος απέναντί του, κοινώς να ξεσπάς, από τα νεύρα που άλλοι σου δημιούργησαν. Μάζεψε τα κομμάτια σου και ωρίμασε, συμμόρφωση. Αν φυσικά το θέλεις. Αλλιώς ουγκ ουγκ. Υπογράφω ως Θεοδώρα.

Ανώνυμος είπε...

Θεοδώρα, σου έχω άσχημα νέα. Η γραφή σου ξεχειλίζει μανια να βρίσκεις ελαττώματα στους άλλους. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που έχει σχολιάσει τεκμηριωμένα και αυτό φαίνεται και από το μπλογκ στο οποίο παράπεμψε πολλές φορές στο παρελθόν. Η έννοια του ελεύθερου σχολιασμού ξέρεις τι σημαίνει; Μήπως νομίζεις ότι είναι κλειστός μονόλογος χωρίς αντίλογο? Καθένας μπορεί να γράφει ότι θέλει και όσο θέλει, δε θα πάρει την άδεια μικροψυχων ατόμων σαν εσένα. Και για του λόγου το αληθές οσα άρθρα έχει δημοσιεύσει στο μπλογκ του εδώ δεν χαρακτηρίζονται από προχειρότητα. Τώρα αν εσένα τι θέμα τους και η κριτική στην ψευδοεπιστήμη της ψυχολογίας με επιστημονικά τεκμήρια δε σε ενδιαφέρει μπορείς απλά να προχωρήσεις αντί να βγάζεις μίσος απέναντί στον κάθε σχολιαστή, κοινώς να ξεσπάς, από τα νεύρα που άλλοι σου δημιούργησαν. Μάζεψε τα κομμάτια σου και ωρίμασε, συμμόρφωση. Αν φυσικά το θέλεις. Αλλιώς ουγκ ουγκ.